True
Sporten.TV - TV kijken via internet, de beste Sporten tv-programma's bij elkaar! Nederland.FM   Nederland.TV   Contact   Privacy & Cookies  

De verwondering - Alle afleveringen
De verwondering
De Verwondering: Paula Irik

Als geestelijk verzorger heeft Paula Irik veel gewerkt voor en met dementerenden. Ze wordt nog steeds geraakt door de directheid van de mensen en hun taal. Het klinkt vaak als wartaal, maar als je echt goed luistert is het dat niet. Paula Irik noemt deze taal Dementees. Over deze taal verscheen onder haar redactie 'Een beetje boos mag best, dementees m/net poëzie'. Haar geloof geliefd en bedoeld te zijn, wordt in het optrekken met mensen met dementie bij haar aangeraakt: midden in de chaos, als er van alles aan barrels ligt en kapot is, licht er iets op waarvan zij voelt: hier is God bij. Maar Paula Irik wil het zeker niet mooier maken dan het is: door onze vergrijzende samenleving is dementie op weg de belangrijkste ongeneeslijke ziekte te worden in Nederland. Iedereen krijgt er wel op een of andere manier mee te maken. Het is niet voor niets dat de Wereldgezondheidsorganisatie van de Verenigde Naties 21 september heeft uitgeroepen tot Wereld Alzheimer Dag.



De verwondering
De Verwondering: Aldith Hunkar

Journaliste Aldith Hunkar woont en werkt in Nederland, maar de liefde bracht haar jaren geleden naar Jamaica. Ze werd geboren in Suriname, groeide op in Maleisië, Brazilië en Tunesië. Het heeft deze wereldburger een brede blik op de wereld gebracht, waarmee ze Nederland soms met verbazing bekijkt. Aldith Hunkar groeide op in een rooms-katholiek gezin, maar besloot als kind dat ze niet meer naar de kerk wilde. Spiritueel voelt ze zich verwant aan de rastafari, een levensbeschouwelijke stroming geworteld in het Oude Testament en gericht op leven in verbinding met de natuur. Het is een emancipatoire beweging die in Jamaica is ontstaan onder de zwarte bevolking die door het slavernijverleden onderaan de sociale ladder stond. Aldith Hunkar is dankbaar voor wat het leven haar heeft gebracht. Het gedicht Fasen, van Herman Hesse, verwoordt voor haar het leven zelf, dat altijd verandert en een en al beweging is.



De verwondering
De Verwondering: Jos van Oord

Voordat het woord bestond was Jos van Oord het al: pionierspredikant, de predikant die de deur van de kerk open zet om, zonder per se zieltjes te willen winnen, contact te maken met mensen die niets (meer) met de kerk hebben. In de omgeving van Amersfoort was hij succesvol in de Vinex-wijken Nieuwland, Kattenbroek en Vathorst. Jos van Oord zet met een bevriende kunstenaar cultuurcentrum De Kamers in Vathorst op; prinses Máxima opent het en dat ervaart hij als een enorme opsteker. In deze context is hij terug bij zijn oude liefde: het gastheerschap. Hij vindt het heerlijk om als theoloog in een bijna atheïstische context aanwezig te zijn, zoals Oosterhuis dat doet in de Nieuwe Liefde: het gaat voorbij de vanzelfsprekendheid. Van Oord is een aantal jaren vrijwel los van de kerk. Na de sluiting van De Kamers wordt hij gevraagd om tijdelijk predikant te worden in Baarn. Daar herontdekt hij de rituelen, de liturgie en de gezongen kerkmuziek. Hij leert opnieuw de waarde zien van een gemeenschap van mensen die elkaar al lange tijd kennen. Na zijn tijd in Vinex-wijken, met bijbehorende vluchtigheid en anonimiteit, is dat een openbaring. Begin volgend jaar gaat hij met emeritaat en hij ziet uit naar wat zich weer zal aandienen. Dat blijkt sneller te gaan dan hij zelf had gedacht: binnenkort is Jos van Oord te zien als één van de nieuwe presentatoren van NCRV's Met hart en ziel.



De verwondering
De Verwondering: Laura Maaskant

Herhaling naar aanleiding van het overlijden van Laura Maaskant. Ze schreef het boek Leef! over haar ervaring met kanker. Ze heeft de toekomst afgelegd, leeft bij de dag en is aangekomen bij haar windstille kern: haar ziel. Een gesprek over leven, speelsheid en thuiskomen.



De verwondering
De Verwondering: Willemijn Dicke

Het kostte haar tien jaar om haar religieuze weg te vinden. Willemijn Dicke beschrijft in haar boek 'De sjamaan en ik' hoe zij van een verstokte atheïst veranderde in een verwonderde vrouw met oog voor het mysterie. Halverwege de middelbare school veranderde haar belangstelling voor godsdienst in afkeer. In haar studententijd werd het nog sterker, ze vond het heel fijn om op te trekken met andere atheïsten, en het afgeven op religieuze mensen werd het cement van de vriendschappen. De scheiding was heel rigoureus: wat niet bewezen kon worden werd afgewezen. Die houding hield ze heel lang vol, maar op een dag veranderde dat. Ze zag hoe alles in haar leven dof en kleurloos was geworden, een leven zonder zin. Haar zoektocht bracht haar van zen via sjamanisme naar de christelijke, Rijnlandse mystiek waarvan meister Eckhart en Hildegard von Bingen belangrijke vertegenwoordigers zijn. Haar eigen mystieke ervaringen hebben Willemijn Dicke voor altijd veranderd: ook wat niet bewezen kan worden kan tóch waar zijn.



De verwondering
De Verwondering: Jan de Cock

Jan de Cock (1964) leidt een bijzonder leven. Hij is geestelijk verzorger in een ziekenhuis in Antwerpen, bezoekt gevangenen over de hele wereld en vangt vluchtelingen op in zijn eigen huis. Toch blijft hij er stralend onder. De Cock groeide op in een rooms-katholiek gezin met vier zussen. Zijn ouders hadden een boek- en papierwinkel. De deur stond altijd open. Het sociale engagement is hem, maar ook zijn zussen, met de paplepel ingegoten. Het priesterschap ging aan hem voorbij omdat hij dat niet kon verenigen met zijn homoseksualiteit. Pas toen hij 34 jaar was beleefde hij zijn coming-out. Jan de Cock heeft van zijn reizen naar gevangenissen geleerd dat een mens altijd meer is dan het goede en het slechte dat hij of zij doet. Cynisme is hem totaal vreemd. Natuurlijk ziet hij wat er gebeurt in de wereld, hij is niet wereldvreemd. Maar hij wil niet de rekening van een ander opmaken, hij kijkt liever hoe hij het zélf anders kan doen. De mensen die hij in zijn leven ontmoet, of het nou gevangenen, stervenden of vluchtelingen zijn, verrijken zijn leven.



De verwondering
De Verwondering: Ardin Mourik-Geluk

Voor Ardin Mourik-Geluk (36), de nieuwe directeur van de PO-raad, ligt het 'aanrakingspunt met God' op de plek waar je alleen bent met je verdriet, ergens tussen de scherven van het leven. Dat klinkt dramatischer dan het is, want het is eigenlijk best goed toeven op die plek. Het is er stil en er komen nieuwe gedachten en inzichten uit voort. Ardin Mourik-Geluk groeide op in een streng reformatorisch gezin, waar hij steeds verder vervreemd van raakte. Zijn huwelijk met een man riep grote weerstand op. Toen hij vervolgens besloot om samen met diezelfde man een kind te adopteren, kwam het tot een definitieve breuk met het ouderlijk milieu. Inmiddels is Mourik-Geluk vader van twee kinderen en haalt hij zijn eigen verloren kindertijd een beetje in: omdat hij opgroeide zonder radio of tv had hij bijvoorbeeld geen idee wat Sesamstraat is. Verwachting is voor Ardin Mourik-Geluk een drijvende kracht in het leven. Daarom is de advent, de periode waarin de wereld uitkijkt naar de geboorte van Jezus, de mooiste periode van het jaar. Voor Mourik-Geluk gaat het erom dat het kind in onszelf herboren wordt, zodat het vol verlangen door onze ogen naar buiten kan kijken: 'Ik verwacht geen oplossingen, maar ik hoop dat ik die houding van blijven uitzien nooit kwijt zal raken. Je kunt ook verbitterd raken. Daar heb ik helemaal geen last van.'



De verwondering
De Verwondering: Marcel Möring

'Schrijven is voor mij de enige bezigheid die het leven zin geeft', zegt Marcel Möring (1957). Möring is auteur van omvangrijke romans waarin de joodse geschiedenis als stof in de kleren van de personages hangt. Opgevoed door een Nederlands Hervormde vader en een joodse moeder vraagt hij zich al jaren af wat het betekent om joods te zijn. Daarbij kan Möring als lid van de naoorlogse generatie niet om de jodenvervolging heen. Marcel Möring kreeg van huis uit weinig religieuze bagage mee, maar was als kind een fanatiek bijbellezer. Leeftijdgenootjes lazen stiekem de Donald Duck in bed, de jonge Marcel dwaalde 's nachts door Bijbelse landschappen, hand in hand met Abraham. Naderhand stortte hij zich vol overgave op de geschriften van de oude kerkvaders. Hij was toen hooguit een jaar of elf. Möring heeft een grenzeloze verbeelding die hij op ieder moment kan aanboren. De verhalen staan te dringen in zijn hoofd. Via het schrijverschap wil hij iets aan de wereld toevoegen, in de hoop dat er een glimp van inzicht ontstaat, in de liefde of in de aard van de dolende mens. Marcel Möring: 'Iedereen is thuisloos. De essentie van het bestaan is dat we een plek zoeken waar we thuis zijn, of je nu joods bent of niet. Maar de meeste mensen realiseren het zich niet.'



De verwondering
De Verwondering: Neske Beks

Kunstenaar Neske Beks (1972) is geboren met een gaatje in haar hart, dat een keer in de zoveel tijd propjes naar haar longen of hersenen schiet. Daardoor kreeg ze als tiener een longembolie en daarna tot vier keer toe een herseninfarct. Het is dan ook een wonder dat ze nog leeft. Zeker zo wonderlijk is het dat haar oom van moederskant vier jaar voor haar geboorte zelfmoord pleegde door zich met een pistool een gat in het hart te schieten. Toeval of heeft deze opeenvolging van gebeurtenissen meer te betekenen? Behalve schrijver en filmmaker is Neske Beks ook familieopsteller. Daardoor is ze zich ervan bewust dat de mate waarin we bepaald worden door familie en voorouders veel groter is dan we aannemen. De loyaliteit ten opzichte van familieleden die ons zijn voorgegaan is soms zo groot dat we hun lot of last op onze eigen schouders laden. Zelf zeulde Neske Beks, zonder het in de gaten te hebben, decennialang rond met het verhaal van haar ongelukkige oom. Pas nadat ze het ware motief voor zijn zelfmoord had ontdekt, kon ze 'ja' tegen haar eigen leven zeggen. Neske Beks laat zich inspireren door het inzicht van de Zweedse mysticus Dag Hammarskjöld: jij kiest de weg niet, de weg kiest jou. In maakbaarheid gelooft ze al een tijdje niet meer. In de seculiere samenleving gaan we er graag vanuit dat we zelf de koers van ons leven bepalen, maar daardoor is er in haar optiek geen overgave aan dat wat ons overstijgt. Neske Beks was als kind al religieus. Aangezien dat in het Vlaamse gezin waarin ze opgroeide niet werd aangemoedigd, ging ze in haar eentje naar de kerk. Tegenwoordig ervaart ze God vooral in de cycli van de natuur.



De verwondering
De Verwondering: Kathleen Ferrier

Vijf jaar geleden vertrok CDA-politica Kathleen Ferrier (1957) uit de Tweede Kamer. Na tien jaar vond ze het tijd om te gaan; een politicus moet zich niet te lang hechten aan het pluche. Met haar man vertrok ze naar Hongkong waar ze zich vooral bezig heeft gehouden met de emancipatie van vrouwen. In Bangladesh is ze docent mensenrechten aan de Asian University for Women. Aan deze universiteit studeren onbemiddelde vrouwen uit de hele regio die opgeleid worden om in hun eigen land leidinggevende functies te gaan bekleden. Onlangs was ze nog in Myanmar om vrouwelijke parlementariërs daar te helpen gebruik te maken van hun democratische rechten. Met de moed der wanhoop proberen zij in dat land verandering tot stand te brengen. Ferriers inspiratietekst is de zegen die uitgesproken is ter gelegenheid van 70 jaar Wereldraad van Kerken, met daarin de passage: 'Moge God je zegenen met genoeg dwaasheid om te geloven dat jij een verschil kan maken in deze wereld'. Daarover zegt ze: 'Ik bén die dwaas!'



De verwondering
De Verwondering: Rik Felderhof

Rik Felderhof is de laatste maanden veelvuldig te zien met herhalingen van zijn succesvolle tv-programma Villa Felderhof. Na zijn tv-carrière stortte hij zich op het schrijverschap. Onder een pseudoniem schreef hij de trilogie De Vliegenvanger, maar ook reisboeken over Frankrijk en Italië en een kinderbijbel vlogen uit zijn pen. Annemiek Schrijver praat met de programmamaker, die onlangs 70 werd, over het ouder worden, zijn joodse roots, zijn godsvertrouwen en wat hij ziet als zijn taak in de wereld.



De verwondering
De Verwondering: Fatima Elatik

Fatima Elatik (1973) is een geboren en getogen Amsterdamse moslima, met het hart op de tong en een groot rechtvaardigheidsgevoel. Ze heeft een grote mond, zegt ze zelf. Jarenlang was ze actief in de Amsterdamse politiek en bij de Amsterdamse politie zette ze zich in voor meer diversiteit. Ze heeft haar eigen adviesbureau. Na ongelooflijk hard gewerkt te hebben, zoekt Elatik nu ruimte voor verwerking en verstilling. Afgelopen zomer overleed haar vader en het verdriet om zijn dood bracht onverwerkte pijn naar boven om het verlies van haar ongeboren kind. Fatima Elatik voelt zich thuis in het soefisme, de mystieke tak van de islam. Zij ziet religie als de manier om orde te scheppen in de chaos die de wereld is: 'We zijn allemaal op weg om onze ziel te zuiveren en verlicht te worden'. Op die weg zoekt ze de verbondenheid met anderen: 'Dat is helend. Onze zielen zijn één, ze komen uit één bron: de eeuwige liefde, God'. Ze ziet ons als stralen die uiteindelijk teruggaan naar de zon, de ene bron die de kracht is van het leven. Dat je soms mensen die je niet kent toch herkent en met hen zielsverwantschap ervaart, is daar een uitingsvorm van. Fatima heeft een inspiratietekst gekozen van theoloog, leraar, dichter en mysticus Rumi.



De verwondering
De Verwondering: Leo de Jong

Precies een maand geleden was Leo de Jong te gast in De Verwondering. In verband met zijn overlijden een herhaling van deze aflevering. Dominicaan Leo de Jong is ver in de tachtig. Toen hij nog een jongeman was, raakte hij in een ernstige crisis: al zijn zekerheden over dogma's, geloof, kerk en priesterschap sneuvelden. Schoonheid, ontroering, barmhartigheid, liefde, vergeving, de leegte na iemands laatste levensadem, dit alles bleek te groot voor leerstellingen. Hij begreep dat we ervaringen waar geen woorden voor zijn enkel maar eenvoudig moeten liefhebben. Zo ontdekte hij God voorbij alle namen: 'onnoembaar Gij'.



De verwondering
De Verwondering: Frans Weisz

Vorige zomer vierde filmmaker Frans Weisz zijn tachtigste verjaardag. Hij kijkt terug op zijn veelbewogen leven en blikt vooruit: er is nog zo veel wat hij wil doen. Weisz werd geboren aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Hij overleefde de Holocaust in een rooms-katholiek boerengezin in Limburg. Zijn ouders werden weggevoerd naar Auschwitz: moeder Selma kwam terug, vader Géza niet. Het leven zelf heeft Frans Weisz geleerd om te gaan met diepe ellende en tegenslag. Hij vergelijkt zichzelf weleens met een duikelaartje: hoe hard je hem ook omver duwt, hij komt altijd weer overeind. Door zijn joodse wortels en zijn rooms-katholieke opvoeding voelt hij zich verbonden met zowel het jodendom als het christendom. Hij vernoemde zijn zoon naar zijn vermoorde vader en ziet zijn komst als een samensmelting tussen het Oude Testament en Nieuwe Testament: zijn 'kind van het licht' werd geboren op Tweede Kerstdag, in dat jaar de eerste dag van Chanoeka.



De verwondering
De Verwondering: Eva Durlacher

Eva Durlacher groeide op in de echo van de Holocaust. Vertrouwen in de goedheid van de mensheid kreeg ze hierdoor niet van huis uit mee. Ze voelt een collectieve joodse zielepijn, maar wil het niet daarbij laten. Haar vader, Gerard Durlacher, nam de pen op om zich te kunnen uiten, haar zus Jessica deed hetzelfde. Eva Durlacher koos voor haar eigen weg in de beeldende kunst en als trainer en coach van levensgeschiedenissen. Het boeddhisme gaf haar het inzicht dat ook in de diepste duisternis het wonder plaatsvindt. Dit wordt geïllustreerd in een fragment uit haar vaders boek 'Strepen aan de hemel'. Het getuigt van een onverwacht gebaar van medemenselijkheid dat haar heeft geraakt en blijvend heeft beïnvloed.



De verwondering
De Verwondering: Barbara de Zoete

Om een uitweg te vinden voor de stress die ze ervoer in haar werk, ontdekte Barbara de Zoete het zenboeddhisme. Het bleek zo goed bij haar te passen dat ze haar comfortabele leven opgaf om te kunnen intreden in een klooster in het noorden van het land en zenmonnik te worden. Vorig jaar kwam ze tijdens de revalidatie na een beenbreuk in aanraking met Nijkleaster, de geloofsgemeenschap in Jorwert. Het zette haar leven volledig op z'n kop: De Zoete zette haar hakken in het zand, want ze was er tot dat moment heilig van overtuigd geweest dat haar toekomst bij het zenboeddhisme lag. Toch kon ze niet anders dan aan zichzelf toegeven dat er bij haar in een paar maanden een onstuitbaar godsgeloof was ontstaan. Op de vroege paasmorgen wordt ze gedoopt.



De verwondering
De Verwondering: Eva Durlacher

Eva Durlacher groeide op in de echo van de holocaust. Vertrouwen in de goedheid van de mensheid kreeg ze hierdoor niet van huis uit mee. Ze voelt een collectieve joodse zielepijn, maar wil het niet daarbij laten. Haar vader, Gerard Durlacher, nam de pen op om zich te kunnen uiten, haar zus Jessica deed hetzelfde. Eva Durlacher koos voor haar eigen weg, in de beeldende kunst en als trainer en coach van levensgeschiedenissen.



De verwondering
De Verwondering: Marcel Möring

'Schrijven is voor mij de enige bezigheid die het leven zin geeft', zegt Marcel Möring (1957) in deze aflevering. Möring is auteur van omvangrijke romans waarin de joodse geschiedenis als stof in de kleren van de personages hangt. Opgevoed door een Nederlands Hervormde vader en een joodse moeder vraagt hij zich al jaren af wat het betekent om joods te zijn. Daarbij kan Möring als lid van de naoorlogse generatie niet om de jodenvervolging heen. Marcel Möring kreeg van huis uit weinig religieuze bagage mee, maar was als kind een 'fanatiek bijbellezer'. Leeftijdgenootjes lazen stiekem de Donald Duck in bed, de jonge Marcel dwaalde 's nachts door Bijbelse landschappen, hand in hand met Abraham. Naderhand stortte hij zich vol overgave op de geschriften van de oude kerkvaders. Hij was toen hooguit een jaar of elf. Möring heeft een grenzeloze verbeelding die hij op ieder moment kan aanboren. De verhalen staan te dringen in zijn hoofd. Via het schrijverschap wil hij iets aan de wereld toevoegen, in de hoop dat er een glimp van inzicht ontstaat. In de liefde. Of in de aard van de dolende mens. Marcel Möring: 'Iedereen is thuisloos. De essentie van het bestaan is dat we een plek zoeken waar we thuis zijn, of je nu joods bent of niet. Maar de meeste mensen realiseren het zich niet.'



De verwondering
De Verwondering: Fieke Opdam

Cabaretière in spe Fieke Opdam (31) maakte ooit furore als de jongste non van Nederland. Op haar achttiende trad ze in bij de Karmelietessen in Sittard om zuster Luca te worden. Een paar jaar eerder had ze met een vriendinnetje de film Sister Act gezien. In God geloofde ze toen nog niet, maar haar fascinatie voor het kloosterleven was gewekt. Om een 'stageplek' te vinden, mailde ze naar alle kloosters die ze op Google kon vinden. Intussen heeft Fieke Opdam haar kloostertijd al weer een jaar of vijf achter zich gelaten. Ze realiseerde zich meer en meer dat een klooster een gemeenschap van feilbare mensen is en kwam door omstandigheden letterlijk alleen te staan. De overgang van de kloosterorde, waar iedereen om vijf uur opstond om de biddende Christus na te volgen, naar de gewone burgermaatschappij was nogal bruusk. Opdam ging de poort uit met pakweg tweehonderd euro op zak. Ze had het gevoel dat ze in de woestijn was beland. In het theater heeft Fieke Opdam opnieuw heilige grond gevonden. Alles wat op de theatervloer gebeurt heeft betekenis: het decor, het licht, wat je zegt en hoe je het zegt. 'Theater is geen uiterlijk vertoon', aldus Opdam: 'Het gaat over het innerlijk. De kracht die ik daarin ervaar lijkt heel erg op de kracht die ik vroeger in het gebed ervaarde'. Naar de katholieke kerk gaat ze niet meer. Tegenwoordig voelt ze zich op een andere manier verbonden met God en de biddende Christus.



De verwondering
De Verwondering: Calliope Tsoupaki

Ook al stond haar wieg niet in Nederland, artistiek is ze hier geboren. Nu is ze onze Componist des Vaderlands: Calliope Tsoupaki.



De verwondering
De Verwondering: Sytse Ypma

Voor Sytze Ypma, predikant in Franeker, is de joodse schrijfster Etty Hillesum een belangrijke bron van inspiratie. Eind november is het vijfenzeventig jaar geleden dat Etty Hillesum in Auschwitz op 29-jarige leeftijd werd vermoord. Zij liet een dagboek na, waarin ze beschrijft hoe ze tijdens de oorlogsjaren God in zichzelf ontdekt. Voorbij de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog bleek een innerlijke wereld te liggen, die vrede en vertrouwen bracht. Sytze Ypma leerde het werk van Etty Hillesum kennen toen hij als theologiestudent een periode doormaakte waarin hij zo ongeveer aan alles twijfelde. Vooral aan de almachtige God uit zijn jeugd, waar hij als angstig jongetje - knielend voor het vensterraam - naar had gezocht. Toen hij in een Utrechtse boekhandel een regel uit het dagboek van Hillesum las, was hij meteen verkocht. De verre God van buiten kon veranderen in een God die heel nabij was, in zijn diepste zelf. Sytze Ypma groeide op als oudste zoon uit een bakkersgezin. Het was de bedoeling dat hij de zaak van zijn vader zou overnemen, maar als predikant bakt hij vooral 'geestelijke broodjes'. Brood is wat hem betreft een metafoor voor de protestantse eredienst. Zijn eigen band met het goddelijke onderhoudt Ypma door psalmen te lezen en te mediteren: 'Etty Hillesum ontdekt in zichzelf een centrum van stilte. Dat herken ik. Ik weet precies wanneer ik daar ben. Dan voel ik, nu ben ik heel.'



De verwondering
De Verwondering: Carola Kruijswijk

Sterfbedverzachter. Dat is de term die Carola Kruijswijk gebruikt voor haar werk als ritueelbegeleider. Ze ziet het als haar missie om meer zachtheid en openheid rondom de dood te brengen. Sterven is namelijk zoiets groots en angstaanjagends dat mensen geneigd zijn het te beheersen door ervan weg te kijken. Maar je kunt de dood niet op afstand houden, weet Kruijswijk, en het leven ook niet. Carola Kruijswijk groeide op in een gereformeerd-vrijgemaakt milieu, waar ze als meisje een geloofswereld kreeg aangereikt die totaal niet aansloot bij haar eigen onbevangenheid. Ze wilde niet onderworpen zijn aan een systeem waarin ze een almachtige Heer moest danken voor alledaagse dingen. Jaren later kon Kruijswijk via de omweg van het boeddhisme afrekenen met het zondebesef dat haar tegen wil en dank was aangepraat. Voor Carola Kruijswijk is God een werkwoord geworden. Iets wat je moet doen en waarmaken. De onverwachte dood van haar eigen vader heeft in haar geval sterk bijgedragen aan de beslissing om ritueelbegeleider te worden. Hij overleed aan een hartaanval, zonder afscheid te hebben genomen. Carola Kruijswijk: 'Als iemand is overleden, is de relatie niet voorbij. Er is iets doorgesneden dat je weer bij elkaar moet brengen. Uitvaartrituelen helpen daarbij.'



De verwondering
De Verwondering: Fokkelien Oosterwijk

Na bijna veertig jaar predikantschap is Fokkelien Oosterwijk met emeritaat. Na deze bijna bijbelse tijdspanne is het een geschikt moment om terug te kijken en te bezien wat haar nog te doen staat. De laatste drieëntwintig jaar stond ze in de Westerkerk. Die jaren zijn niet over rozen gegaan. Toch vielen alle strubbelingen rond haar aantreden in Amsterdam in het niet bij wat haar vier jaar geleden overkwam; haar zusje met wie ze een grote zielsverwantschap had, stierf plotseling en enige tijd later kwam Oosterwijk erachter dat zij aan dezelfde levensgevaarlijke aandoening leed. De dominee die het vanaf de preekstoel zo prachtig wist te vertellen, werd omver geblazen en was niet langer is staat Gods nabijheid te voelen. Een tijd van schraalheid en leegte brak aan. Muziek maakte haar uiteindelijk weer ontvankelijk en psalm 139 is haar houvast gebleken.



De verwondering
De Verwondering: Marjanne Dijk

Als geestelijk verzorger zat Marjanne Dijk (47) aan het bed van vele zieken en stervenden. Maar toen haar eigen vader vorig jaar plotseling overleed, wist ze niet meer of ze dat werk nog wel zinvol vond. Ze voelde geen grond meer onder haar voeten en zat een half jaar thuis. Dijk weet sindsdien uit eigen ervaring hoe ingrijpend een onverwacht verlies kan zijn. De vader van Marjanne Dijk, net als zijzelf werkzaam in de geestelijke verzorging, stierf na een kort ziekbed tijdens een vakantie in een Frans ziekenhuis. Van stervensbegeleiding of persoonlijke aandacht was in de verste verte geen sprake. Die traumatische gebeurtenis heeft Dijk aan het denken gezet over de vraag wat een 'goede dood' is. Het sterfbed van haar vader verdiende dat predicaat zeker niet. Maar onder welke omstandigheden is de dood wel goed? En voor wie precies? Marjanne Dijk beschouwt iedere ziekenkamer die ze betreedt als een soort van 'heilige grond', waar ze het liefst haar schoenen uit zou doen. Ook in het Nederlandse zorgstelsel is volgens haar te weinig ruimte om uit te zoeken welke dood bij iemand past. Daarom houdt Dijk zich in het ziekenhuis waar ze werkt steeds meer bezig met morele counseling rondom sterfprocessen.



De verwondering
De Verwondering: Henk de Velde

In 2007 verliet Henk de Velde (69) Nederland met de woorden: 'ik kom nooit meer terug'. Zijn keus om vier jaar later omwille van zijn zoon weer aan te leggen in Nederland ziet hij als de beste keus die hij ooit gemaakt heeft. En nu ligt hij met zijn schip vlakbij de plek waar hij werd geboren. Hij schrijft en maakt korte reizen omdat hij de kostbare tijd met zijn kleinkinderen niet wil missen. Henk de Velde groeide op in een gezin dat kerkte in een hervormde Bondsgemeente. Hij kijkt er dankbaar op terug. Ook al is hij wars van regeltjes en dogma's, hij ziet zichzelf nog steeds als een gelovig mens. De Velde noemt zich een pelgrim, iemand voor wie de weg belangrijker is dan het doel. Hij vindt niets, hij ís. En hij blijft onderweg, ook omdat doorgaan gemakkelijker is dan stoppen. Toen zijn moeder stierf verbleef Henk de Velde bij de Makah, een indianenstam in Amerika. De leden van de stam verzorgden en troostten hem. De chief gaf hem een gebed mee dat hij graag met de kijker wil delen.



De verwondering
De Verwondering: Christa Oppers - Beumer

Luitenant-kolonel buiten dienst Christa Oppers-Beumer was in 1982 de eerste vrouw die afstudeerde aan de Koninklijke Militaire Academie. Na een luchtmacht-carrière van 39 jaar is ze nu met pensioen. Ze heeft van haar werk genoten, wilde altijd al officier worden. Haar ouders hebben steeds achter haar gestaan hoewel een militair in de familie een nieuw fenomeen was. Binnen haar werk maakte ze veel mee, maar ook in haar privéleven kreeg ze het nodige te verduren. In een periode van twintig jaar werd ze vijf keer getroffen door kanker. Ondanks angst, pijn en paniek heeft ze haar vertrouwen in God nooit verloren. Op de moeilijkste momenten voelde ze God als een veilige cocon om zich heen en hield haar dooptekst uit Jesaja 43 haar overeind: Ik heb u bij uw naam geroepen, gij zijt Mijn.



De verwondering
De Verwondering: Samuel Gerrets

Als enig kind was Samuel Gerrets de vaste tolk voor zijn dove ouders. Zijn inlevingsvermogen is een schat voor het leven geworden, maar heeft ook veel van hem gevraagd. Samuel was de brug naar de wereld van de horenden. Zo onderhandelde hij als kleine jongen voor zijn vader over de aankoop van een auto en tolkte als zijn ouders een afspraak bij de huisarts hadden. Om te voorkomen dat Samuel een taalachterstand opliep, stimuleerden zijn ouders het lezen al vroeg. Hij sloeg een klas over en groeide op als een verantwoordelijk en leergierig jongetje. Hoe heeft zijn dienstbare jeugd hem gevormd?



De verwondering
De Verwondering: Mahmood Khan Youskine

Mahmood Khan Youskine (1927) is een van de laatste getuigen van een tijdperk dat op het punt van verdwijnen staat. Als directe nazaat van Hazrat Inayat Khan, de grondlegger van het universeel soefisme, werd hij spelenderwijs ingevoerd op het pad van de mystiek. In het Haagse huis waar de jonge Mahmood zijn kindertijd doorbracht, werd dagelijks zo'n vijf uur gemediteerd. En als er niet gemediteerd werd, sprak men - met de nodige geestdrift - over de spirituele erfenis van Hazrat Inayat Khan.



De verwondering
De Verwondering: Netty de Jong-Dorland

Stop met zieltjes winnen, begin met geven. Dan zal de kerk toekomst hebben.



De verwondering
De Verwondering: Wilfred de Bruijn

Kunsthistoricus Wilfred de Bruijn (1974) kreeg letterlijk een bekend gezicht toen hij in april 2013 in zijn woonplaats Parijs in elkaar werd geslagen door drie jonge jongens die op deze manier duidelijk maakten niets van homoseksuelen te moeten hebben. Hij was daar zo boos over dat hij een foto van zijn gemaltraiteerde gezicht op internet plaatste. Daarmee was de geest uit de fles, de foto ging de wereld rond. Nu, vijf jaar later, laat De Bruijn zich in De Verwondering van een hele andere kant zien. Opgegroeid in een gereformeerd gezin in de Alblasserwaard is zijn geloof altijd belangrijk voor hem gebleven. Hij ziet God als de schepper die de mens naar zijn evenbeeld heeft geschapen. Daarom is ook de mens in staat te scheppen, en de hoogste vorm daarvan is de kunst. Volgens Wilfred de Bruijn kom je in de kunst het dichtst in de buurt van God.